İshal Nasıl Geçer, Neler Yenilebilir?

İshal ve karın ağrısına ne iyi gelir, ishale ne iyi gelir, ne keser, ishal tedavisi nasıl yapılır, bebeklerde ishal, çocuklarda ve yetişkinlerde diyare olma gibi soruların cevabını verdiğimiz bilimsel makalemize başlıyoruz.

Halk arasında cır cır olarak da bilinen ishal, genellikle günlük hayatımızda karşılaştığımız bir durumdur ve çok sıklıkla görülmez. Çoğu insan yılda en az bir veya iki defa ishal olduktan bir ya da iki gün içerisinde eski haline döner.

Fakat ishal olunan sürede bununla başa çıkmak önemlidir. Neyse ki, bir kişinin ishal semptomlarını azaltmasına yardımcı olabilecek yiyecekler vardır. Bununla birlikte ishal durumuyla uğraşırken kaçınılması gereken bazı yiyecekler ve göz önünde bulundurulması gereken yapılabilecek bazı ipuçları da vardır.

Uzun süreli ve geçmeyen bir ishal durumu yaşayan herkes doktora görünmelidir, çünkü kişinin zamanla vücudundaki su oranı azalarak susuz kalınabilir.

İshal Nedir?

İshal, katı halden daha sıvı olan veya gevşek bir dokuya sahip gaita taşıyan bağırsak rahatsızlığıdır. Bu yaygın bir sorundur ve her yıl birkaç kez ortaya çıkabilir. İshal genellikle 3 günden fazla sürmez (1).

İrritabl bağıssak sendromu (IBS) veya Crohn hastalığı gibi kronik sindirim rahatsızlıklarına sahip kişiler daha sık ishal olma durumu yaşayabilir.

İrritabl bağırsak sendromu veya irritabl barsak hastalığı, uzun süreli gastrointestinal bir hastalıktır. Karın ağrısına, şişkinliğe, dışkıda mukozaya, düzensiz bağırsak alışkanlıklarına ve çeşitli ishal ya da kabızlığa neden olur. Crohn hastalığı ise kronik  ve ağızdan makata kadar olan kanalın herhangi bir yerinde oluşabilen iltihabi bir hastalıktır.

Gevşek veya akıntılı dışkılara ek olarak, ishal ayrıca aşağıdaki  semptomlarla da ilişkili olarak ortaya çıkabilir:

  • kramplar
  • karın şişkinliği ve ağrı
  • bağırsaklarda kabarcıklı bir his
  • bir bağırsak hareketi için acil bir ihtiyaç
  • mide bulantısı
  • kusma
  • ateş

Bir kişi diyet uyguladığı dönem ishal yaşıyorsa, burada tüketilen yiyecekler çok önemlidir. Bazı yiyecekler ishal semptomlarını hafifletmeye yardımcı olurken, bazı yiyecekler ishali daha da kötüleştirir.

İshal Belirtileri Nasıl Anlaşılır?

İshal, sulu dışkıları ifade eder, ancak diğer semptomlara eşlik edebilir.

Yetişkinlerde genel olarak şu durumlarda ishal belirtileri gözlemlenebilir;

  • karın ağrısı
  • karın krampları
  • şişkinlik
  • susuzluk
  • kilo kaybı
  • ateş

İshal, bazı durumlarda başka rahatsızlıkların belirtisi olabilir.

Bunlar;

  • dışkıda kan veya irin
  • kalıcı kusma

Bebeklerde ve Küçük Çocuklarda İshal

İshal, çok genç bireylerde biraz daha ciddi bir durum olarak görülebilir. Bebeklerde sadece bir günde ciddi bir dehidrasyona, susuz kalmaya neden olabilir(1).

Çocuğunuzda ya da bebeğinizde şağıda verilen susuz kalma belirtilerini görürseniz doktorunu arayın veya acil yardım talep edin:

  • çok az idrara çıkma ve az idrar
  • kuru ağız
  • baş ağrısı
  • yorgunluk
  • ağlarken gözyaşı eksikliği
  • kuru cilt
  • batık gözler
  • batık fontanel
  • uyuklama
  • sinirlilik

Aşağıdakilerden herhangi biri çocuğunuz için geçerliyse derhal 112’yi arayın:

  • 24 saat ya da daha fazla süredir diyare geçirenler.
  • 38-39 ° C veya daha yüksek ateşi olanlar.
  • Kan içeren dışkılarda.
  • İrin içeren dışkılarda.
  • Siyah ve ziftli dışkılarda.

Bunların hepsi acil durum belirtileridir. Derhal en yakın sağlık kuruluşuna gidin ya da 112’yi arayın.

İshal Neden Olur?

İshal vakalarının çoğu gastrointestinal yani ağızdan makata kadar olan sindirim kanalı sistemindeki bir enfeksiyondan kaynaklanır. İshale neden olan mikroplar şunlardır:

  • bakteriler
  • virüsler
  • paraziter organizmalar

En sık görüleni ise akut ishale sebebiyet veren akterilerdir. Bunlar: Salmonella , Campylobacter , Shigella ve Shiga-toksin üreten Escherichia coli.

Bazı kronik ishal vakalarına net bir neden bulunamaz. Gelişmiş toplumlarda, irritabl bağırsak sendromu (IBS), nedeni bulunamayan ishal türlerinin en sık görülenlerindendir (2).

İshal Çeşitleri

İshal, genellikle çeşitli bakteriyel, viral ve paraziter organizmaların neden olabileceği bağırsak sistemindeki bir enfeksiyonun bir belirtisidir. Enfeksiyon, kirli yiyecekler veya içme suyu yoluyla veya yetersiz hijyen sonucu kişiden kişiye yayılabilir(3). Bazı ishal türleri şöyledir;

  • Mikroskobik kolit : Bu, genellikle gece boyunca, yaşlı yetişkinleri etkileyen, kalıcı bir diyaredir.
  • Malabsorptif ve maldigestive ishal : Birincisi, bozulmuş besin emiliminden, ikincisi de bozulmuş sindirim fonksiyonundan kaynaklanır. Çölyak hastalığı bir örnektir.
  • Kronik enfeksiyonlar : Seyahat öyküsü veya antibiyotik kullanımı, kronik ishal ile ilgili ipuçları olabilir. Bunun nedeni çeşitli bakteri ve parazitler olabilir.
  • İlaca bağlı ishal : Antibiyotikler dahil müshiller ve diğer ilaçlar diyare tetikleyebilir.
  • Endokrin nedenleri : Bazen hormonal faktörler, örneğin Addison hastalığı ve karsinoid tümörlerde diyare neden olur.
  • Kanser nedenleri : Neoplastik diyare, birkaç bağırsak kanseri ile ilişkilidir .

Yiyeceklerin bozuk olması veya yiyecek çeşitliliğinin değişikliği, üşütme, isteri, bağırsak hastalıkları, kolera, dizanteri, tifo, nefrit, kalp, karaciğer ve akciğer hastalıkları sayılabilir.

İshale İyi Gelen Yiyecekler ve İçecekler

İshalden iyileşirken, kişi yumuşak, yemesi kolay ve sindirimi kolay olan ve dışkıdan bir miktar su emilmesine yardımcı olacak basit yiyecekleri yemelidir.

Yumuşak Yiyecekler

İshalli insanlarda, baharatlı veya kompleks yiyecekler yemek bağırsakları tahriş edebileceğinden, yumuşak yiyecekleri tercih etmek gerekir. İshali geçirmeye yardımcı olabilecek yumuşak yiyecekler şunlardır:

  • yulaf ezmesi, buğday veya pirinç lapası gibi sıcak tahıllar
  • muz
  • elma püresi
  • düz beyaz pirinç
  • ekmek veya tost
  • haşlanmış patatesler
  • kraker

Bu yiyecekler özellikle ishal anında veya ilk gününde size büyük ölçüde ishali keser ve iyileşmeye yardımcı olabilir. Gün boyunca küçük öğünlerle beslenmek, sindirim sisteminin aşırı çalışmamasına da yardımcı olabilir.

Probiyotikler

Yoğurt ve kefir gibi probiyotik yiyecekler bazı durumlarda îshale mucizevi bir şekilde yardımcı olabilir.

Probiyotikler, bağırsaktaki iyi ve kötü bakterilerin dengesini düzenleyerek sindirime yardımcı olur. Bununla birlikte, süt ürünleri bazı zamanlarda sindirim sistemini tahriş edebilir, bu nedenle bir kişi riski daha az olan lahana turşusu gibi yararlı bakterileri bolca içeren ve süt ürünü olmayan probiyotik kaynaklarını denemek isteyebilir.

İçecekler

Îshal olunca sıvı alımı, iyileşme için hayati öneme sahiptir. İshalli insanlar gün boyunca bol su içmeli ve her tuvaletten sonra ilave bir bardak su içmelidir.

Bol miktarda su içmek su kaybını önlemeye ve toksinleri vücuttan atmaya yardımcı olur .

Çorba suyu, ishal nedeniyle kaybolan minerallerin ve elektrolitlerin yerini almasına yardımcı olacaktır.

Bununla birlikte, suyun yanı sıra vücut, ishal yüzünden mineralleri ve elektrolitleri de kaybeder. İnsanlar kaybedilen bu bileşenleri yenilemek için mineraller ve elektrolitler içeren sıvıları içmeye çalışmalıdır. Elektrolit ve mineral kaynakları şunlardır:

  • çorba suyu
  • Hindistan cevizi suyu
  • tuzlu ve şekerli su
  • sporcu içecekleri

İshal Olunca Yenilmemesi Gereken Yiyecek ve İçecekler

Birçok gıda sindirim sistemini ağırlaştırabilir ve ishali daha da kötü hale getirebilir. İshale iyi gelmeyen ve uzak durulması gereken bazı yiyecekler şunlardır:

Baharatlı Yiyecekler

Acılı ekşili tuzlu vs. gibi baharatlı besinler, sindirim sisteminde tahriş edici olarak etki edebilir. Bu nedenle, ishalden muzdarip kişilerin, sindirim sistemini harekete geçirme riskini minimum hale getirmeleri gerekir ve bu yiyeceklerden kaçınmaları gerekir.

Kızarmış Besinler

İshalden kurtulmak isteyenler için yüksek oranda yağ içeren yiyeceklerin tüketilmesi tavsiye edilmez. Kızartmadan elde edilen yağlar, hassas sindirim sisteminde işlenmesi için zor olabilir ve muhtemelen ishal semptomlarını daha da kötüleştirir.

Bir kişi onun yerine haşlanmış veya buharlı sebze yağsız yağsız protein içeren gıdaları yemeyi deneyebilir.

Şekerli Yiyecekler ve Yapay Tatlandırıcılar

Sindirim kolonuna giren şekerler, halihazırda var olan yararlı bakterileri tahrip ederek ishali daha da kötüleştirir. Bu içecekler, meyve suları ve yüksek şekerli meyveler olabilir.

İshalli kişilerde bazı zamanlar müshil etkisi oluşturabileceği için de yapay tatlandırıcılardan da kaçınmaları gerekir.

Yüksek Lifli Gıdalar

Çok fazla lif, bir anlamda ishalin oluşmasını önlemeye de yardımcı olabilir. Genellikle, bu iyi bir şey gibi görülebilir, ancak bazı çözünmeyen lifler vücut ishalden iyileşmeye çalışırken semptomları daha da kötüleştirebilir.

Çözünmeyen lifler ishalli kişiler için önerilmeyebilir ve aşağıdaki yiyeceklerde bulunabilir:

  • buğday, pirinç ve arpa gibi kepekli tahıllar
  • tam tahıllı ekmek veya unlu mamüller
  • tahıl gevrekleri
  • fındık ve tohumlar

Elma ve muzda bulunan pektin gibi çözünebilir lifler aslında bir kişinin ishalden iyileşmesine yardımcı olabilir, ancak bir kişi en azından semptomların ilk günü için çözünebilen lifleri içeren bu gıdaların alımını da sınırlamaya çalışmalıdır.

Tek Başına Yenilmeyen Diğer Yiyecekler

İshal sırasında bağırsakları tahriş edebilecek diğer yiyecekler şunlardır:

  • soğan ve sarımsak
  • işlenmiş, paketlenmiş yiyecek^ler
  • çiğ sebzeler
  • lahana, brokoli ve karnabahar gibi bağırsakta gaz üretebilecek yiyecekler
  • turunçgiller
  • sardalye ve dana eti dahil diğer yağlı etler

Neler İçilmemelidir?

Kahve , çay ve soda gibi kafeinli içecekler,sindirim sistemini aşırı hızlandırabilir ve semptomları daha kötü hale getirebilir.

Gazlı içecekler ayrıca şişkinlik veya kramp gibi diğer semptomları tahriş edebilir veya katkıda bulunabilir. İnsanlar ayrıca ishal ile uğraşırken alkolden uzak durmalıdır.

Birçok spor içeceği dehidrasyona yardımcı olabilecek elektrolitler içermekle birlikte, sıklıkla eklenmiş şekerler veya yapay tatlandırıcılar içerir. Hindistan cevizi suyu veya elektrolitle arttırılmış su iyi alternatiflerdir.

Alkol Alımı: Birçok insan alkol içtikten sonra ishal olabilir.  Ve bazı alkol türlerinin diğerlerinden daha fazla diyare yapma olasılığı daha yüksektir.

İshalin Tedavisi

İshalin hafifletilmesine yardımcı olacak bir diyet planı uygulamanın yanı sıra, bir kişinin hızlı bir iyileşebilmesi için izleyebileceği başka yöntemler de mevcuttur.

İshal için önerilen ve doktor kontrolünde kullanılması gereken bazı ilaçlar da mevcuttur. İalç tedavileri arasında; reflör, bizmut subsalisilat (Pepto Bismol) ve Ioperamide (Imodium) gibi ilaçlarla tedaviyi içerir. Bu ilaçlar ara sıra ishal vakalarının hafifletilmesine yardımcı olabilir.

Evde Bakım

İshale evde çözüm arayışındaki ishali olan insanlar, vücutları ishalle uğraşırken kendilerini stresli durumlara sokulmaları sorunlarını daha da kötüleştirebileceği için minimum hareketlilikle yeterince dinlenmeleri gerekmektedir.

İshal belirtileri ortaya çıkarken fiziksel aktiviteyi sınırlandırın, çünkü zorlayıcı aktivite vücudu daha fazla dehidrasyon (susuz kalma) riskine sokabilir.

Hidrasyon (sıvı ya da su alımı), ishali tedavi ederken de hayati öneme sahiptir. Gün boyunca bolca su içmeniz önerilmektedir.

İshale İyi Gelen Doğal ve Bitkisel Karışımlar

  • Öğütülmüş akgünlük, tarçın tozu ayrı ayrı soğuk bal şerbetine katılıp içilmeye devam edilirse ishali kesmeye yardımcı olur.
  • Böğürtlen yaprağı, beşparmak otu, çınar kabuğu, hava civa, kantaron, kaçalı yaprağı, akasya yaprağı, karanfil bunlardan bulabildiğinizi her birini kaynatarak, balla tatlandırılıp soğuk olarak içmek ishali kesebilir.
  • Çakal eriği meyvesi kaynatılıp, içilmeye devam edilir. İshali çok çabuk kesebilen bir yöntemdir.
  • Hindistan cevizi, hurma özü, ide, kuru keçi boynuzu, vişne, Trabzon hurması, mısır, avokado, koca yemiş meyvesi, üzüm yaprakları ve ekşi üzüm, ahlat, nar, karanfil, bakla yemeği bunların her birinin yenmesi ishali önleyebilir.
  • Kebere çiçekleri ve yaprakları, kızılcık meyvesi, kestere ağıcının kabuğu bunların her biri ayrı ayrı kaynatılıp, balla tatlandırılarak soğuk içilebilir. Pişmiş kestaneyi yemek de ishali kesmeye yardımcıdır.
  • Kiraz ağıcının kabukları kaynatılıp, içilirse ishali büyük oranda önler.
  • Küçük Hindistan cevizi kaynatılıp, balla tatlandırılarak soğuk birer su bardağı içilmeye devam edilerek ishal önlenebilir.
  • Laden yaprakları kaynatılıp, balla tatlandırılarak ılık olarak birer su bardağı içilmeye devam edilince ishal durumundan kurtulabilirsiniz.
  • Limon tek başına ya da kahve ile karıştırılıp, birer su bardağı içilmeye devam edilirse ishali kesmeye birebirdir.
  • Pirinç, somak ile pişirilip yemeye devam edilince ishale iyi gelir.
  • Reyhan, nar meyvesinin kabukları kaynatılıp, balla tatlandırılarak soğuk olarak içilmeye devam edilince ishal sorunu azalır.
  • Sahlebi soğuk içmek ishale iyi gelir.
  • Saplı meşe kabuğu ya da palamutu kaynatıp balla tatlandırılarak soğuk olarak içilmeye devam edilebilinir.
  • Sumak, şakayık çiçekleri, mayasıl otu ayrı ayrı kaynatılıp, balla tatlandırılarak soğuk içilmeye devam edilir.
  • Turunç yenmeye devam edilirse, safradan kaynaklanan ishali önlemeye yardımcıdır.
  • Yakı otu, koca yemiş yaprakları, funda, gül çiçekleri, arpa, afyon tohumları, amber kabukları, avokado yaprağı bulabildiğinizden ayrı ayrı kaynatıp balla tatlandırılarak soğuk olarak içilmeye devam edilirse ishal önlenebilir.
  • Zeytin yaprağı ve ağaç kabuğuyla birlikte kaynatılıp balla tatlandırılarak soğuk olarak birer su bardağı içilmeye devam edildiğinde ishalin durduğunu görebilirsiniz.
  • Taze ayı sarımsağı yemek suretiyle veya tentürü aşırı ve kronik ishalde çok etkilidir.
  • Bin bir delik otu çayı içmek, ishale karşı çok etkilidir.
  • Aynı sefa çayı şiddetli ishali önlemede çok etkilidir.
  • Gün boyunca içilen 6 yudum eğri kökü çayı ishali keser. Bu uygulama kanlı ishali de önlemeye yardımcıdır.

Kaynaklar

  1. Diarrhea.mayoclinic.org/diseases-conditions/diarrhea/symptoms-causes/syc-20352241
  2. Diarrhoeal disease. who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease
  3. What foods to eat if you have diarrhea. medicalnewstoday.com/articles/320124.php
  4. What causes diarrhea after drinking alcohol. medicalnewstoday.com/articles/319165.php?iacp
  5. What Causes Diarrhea? healthline.com/symptom/diarrhea

YORUM YAPABİLİRSİNİZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı giriniz