Kadınlarda Kısırlık Nasıl (İnfertilite) Anlaşılır ve Doğal Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

kadinlarda-kisirlik

İnfertilite ne demek sorusunun cevabını kısırlık olarak verebiliriz. Kısırlık, bebek isteyen kadınların en az bir yıl boyunca gebe kalmaya çalışarak(sık sık cinsel ilişki ile) sonucunda başarılı olunamayan bir durum olarak tanımlanmaktadır. Kadın kısırlığı, erkek kısırlığı ya da ikisinin bir birleşimi Türkiye’de ve dünyada bebek istiyorum diye çabalayan milyonlarca çiftin başına gelmektedir. Normal doğum veya sezeryan olarak planlamalarını yapan çiftlerin yüzde 10 ila 18’i hamile kalmakta veya başarılı bir doğum yapmakta zorlanmaktadır. (1)

Hamile kalmak için çıkılan yolda kısırlık gibi bazı sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Kısırlık, üçte biri kadından kaynaklanan faktörlerden ve üçte biri  de erkekten kaynaklı faktörlerden ileri gelmektedir. Nedeni tam olarak bilinmemektedir. Diğer üçte birlik kısım ise  kadın ve erkek faktörlerinin birleşiminden kaynaklı nedenler olarak görülebilir.

Gebelik testini doğum kontrol birimlerinde yaptıran ver doğurgan olmadığını düşünen birçok kadın bulunmaktadır. İnfertilite teşhisi bazen kolay olmayabilir. Sorunların kadın kaynaklı kısırlık nedenlerini teşhis etmek zor olabilir. Kısırlığın nedenine bağlı olarak birçok tedavi yöntemi vardır. Çocuk sahibi olamayan bir çok  çift tedavi görmeden, doktora görünmeden gebe kalmaya çalışmaktadır. İki yıl çocuk olması için uğraşıldıktan sonra, çiftlerin yaklaşık yüzde 95’i genellikle başarılı bir şekilde çocuk sahibi olmaktadır.

Kısırlık Yapan Şeyler

Kadın Hastalıkları Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Op. Dr. Seval Taşdemir günlük yaşantımızda varolan ve hiç fark etmediğimiz şeylerin aslında kısırlığınızın sebebi olabileceğini vurgulamıştır.

İşte kısırlığa neden olabilecek olası etkenler;

  • Sigara
  • Alkol
  • Vücut geliştirici takviye ilaçların bilinçsizce kullanımı
  • Doktor kontrolünde olmadan kullanılan ilaçlar
  • Cep telefonu
  • Kimyasal maddeler (Ev ve dekorasyonda kullanılan boya, tiner, inceltici vs.)
  • Radyasyon (X ışınları)

Kadında Kısırlık Belirtileri Nasıl Anlaşılır?

Kısırlık nedir sorusunun cevabını daha önce açıklamıştık. Şimdi infertilite diye de adlandırılan kısırlığın en çok görülen belirtilerine bakalım.

Kısırlığın en önemli belirtisi hamile kalamamaktır. 35 gün veya daha çok ya da 21 günden az olacak şekilde  düzensiz veya eksik bir adet döngüsü yumurta oluşturamadığınız anlamına gelebilir. Bunların dışında dışarıdan gözle görülen başka bir belirti veya semptom olmayabilir.

Ne Zaman Doktora Görünmeli?

Ne zaman yardım alınabileceği yaşa bağlı olarak değişebilir. Şöyle ki:

  • 35 yaşına kadar, çoğu doktor testten veya tedaviden önce en az bir yıl hamile kalmak için çiftlerin kendi imkanları ve çabalarıyla başarmalarını önermektedir.
  • 35 ile 40 yaş arasındaysanız, altı aylık bir denemeden sonra endişelerinizi doktorunuz ya da jinekoloğunuzla görüşebilirsiniz.
  • 40 yaşından büyükseniz, doktorunuz ya da kadın doğum uzmanları hemen teste veya tedaviye başlamak isteyebilir.

Doktorunuz siz veya eşinizin doğurganlık problemlerini biliyorsa, düzensiz veya ağrılı dönemler, pelvik enflamatuar hastalık, tekrarlanan düşükler, kanser öncesi tedavi veya endometriozis gibi bulgulara rastlamışsa derhal test veya tedaviye başlamak isteyebilir. Eğer uygun görürse de tüp bebek başarı oranını dikkate alarak çalışmalara başlayabilir.

Döllenme ve Yumurtanın Rahme Tutunması

Aşağıda sıralanan faktörlerin her biri hamile kalmak için ilk şartlardandır:

  • Yumurtlamak gerek: Hamile kalmak için yumurtalıklarınız yumurtlama dediğimiz işlem sonucunda yumurta üretmelidir. Doktorunuz adet döngüsünü değerlendirmeye yardımcı olabilir ve yumurtlama sürecinizin sağlıklı bir şekilde işleyip işlemediğini söyleyebilir.
  • Eşinizin sperm hücrelerine ihtiyacı var: Çoğu çift için, eşinizin hastalık ya da cerrahi bir geçmişi yoksa bu bir sorun değildir. Doktorunuz, eşinizin sperminin sağlığını değerlendirmek için bazı basit testler yapabilir.
  • Düzenli ilişkide olmanız gerekir: Verimli zamanlarınızda düzenli cinsel ilişkide bulunmanız gerekir. Doktorunuz en verimli olduğunuz zamanlar için size daha iyi yardımcı olabilir.
  • Açık fallop tüpleri ve normal uterus olması gerekir: Yumurta ve sperm, fallop tüplerinde toplanır ve embriyonun büyüyeceği sağlıklı bir rahme gereksinim vardır.

Hamileliğin gerçekleşmesi için, insan üreme sürecinin veya embriyo döllenmesinin her adımı doğru bir şekilde gerçekleşmelidir. Yumurta ve sonrasında bebek olarak sonuçlanan bu süreçteki adımlar şöyle gerçekleşir:

  • İki yumurtalıktan biri olgun bir yumurta üretir.
  • Yumurta, fallop tüpü ile toplanır.
  • Sperm,  yumurtaya ulaşarak döllenmeyi gerçekleştirmek rahim ağzındaki mukustan fallop tüplerine doğru 4 – 5 dakika gibi bir süre içerisinde yüzer.
  • Döllenmiş yumurta fallop borusundan uterusa doğru ilerler.
  • Daha sonra uterusta tutunur ve büyür.

Kadınlarda, bu süreci herhangi bir aşamada bir dizi faktör bozabilir. Aşağıdaki video gebelik sürecini animasyon olarak anlatarak ve embriyonun döllenmeden önceki ve sonraki yolculuğunu ele almaktadır.

Yumurtlama Problemleri

Yumurtlama sorunları, seyrek olarak yumurtladığınız ya da hiç yumurtlamadığınız anlamına gelmektedir. Bu tür kısırlık sorunları her 4 çiften 1’inde görülebilmektedir. Üreme hormonlarının hipotalamus veya hipofiz bezi tarafından düzenlenmesi ile ilgili sorunlar veya yumurtalıktaki problemler yumurtlama bozukluklarına neden olabilir. (2)

  • Polikistik over sendromu: Yumurtlamayı etkileyen bir hormon dengesizliğine neden olur. İnsülin direnci, obezite, yüz veya vücutta anormal saç büyümesi veya sivilce ile kendini gösterebilir. Bu durum kadınlardaki kısırlığının en yaygın nedenlerdinden biridir.
  • Hipotalamik fonksiyon bozukluğu: Hipofiz bezi tarafından üretilen iki hormon, her ay yumurtlamanın düzenlenmesinden ve uyarılmasından sorumludur (FSH: luteinize edici hormon). Aşırı fiziksel veya duygusal stres, çok yüksek veya çok düşük vücut ağırlığı ya da yakın zamanda meydana gelen önemli kilo alımı veya kaybı bu hormonların üretimini bozabilir ve yumurtlamayı etkileyebilir. Düzensiz veya yumurtlamanın olmaması en yaygın belirtilerindendir.
  • Erken yumurtalık yetmezliği: Primer over yetmezliği olarak da adlandırılan bu rahatsızlığa genellikle bağısıklık sisteminin otomatik tepkisi veya yumurtalıktan (muhtemelen genetik veya kemoterapi kaynaklı) olgunlaşmadan erken bir zamanda yumurtanın ayrılması neden olabilir. Bunun sonucu olarak yumurtalık yumurta üretmez ve özellikle 40 yaşın altındaki kadınlarda östrojen üretiminin azalmasına neden olur.
  • Çok fazla prolaktin: Hipofiz bezinde oluşabilecek bir problem, östrojen üretimini azaltan ve kısırlığa neden olabilecek aşırı prolaktin üretimine (hiperprolaktinemi) neden olabilir. Genellikle hipofiz bezi problemiyle ilgili olarak, bu durumun başka bir hastalığın tedavisi için kullandığınız ilaçlardan kaynaklı olması en sık karşılaşılan durumdur.

Fallop Tüplerinde Hasar (Fallop Tüpleri Nedeniyle Kısırlık)

Hasar görmüş veya tıkanmış fallop tüpleri spermlerin yumurtaya ulaşmasını önler ya da döllenmiş yumurtanın uterusa geçişini engeller. Fallop tüpü hasarının veya tıkanmasının nedenleri arasında şunlar olabilir:

  • Pelvik inflamatuar hastalık, klamidya, bel soğukluğu veya diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan dolayı rahim ve fallop tüplerinin mikrop ve enfeksiyon kapması
  • Döllenmiş bir yumurtanın uterus yerine bir fallop tüpü içine yerleştirildiği ektopik gebelik ameliyatı dahil olmak üzere karın veya pelviste  daha önce yapılan cerrahi bir müdehale
  • Pelvik tüberküloz, Türkiye’de çok olmamasına rağmen, dünya çapında kısırlığın başlıca nedenlerinden biridir. (4)

Endometriozis

Endometriozis normalde rahimde yetişen ve endometrium denilen  bu dokunun başka dokulara yerleşerek  büyümesidir. Bu ekstra doku büyümesi ve bunun cerrahi olarak çıkarılması fallop tüplerini tıkayabilecek ve yumurta ile spermin birleşmesini önleyebilecek bir hasara neden olabilir. (5) Endometriozisin kesin nedeni halen bilinmemektedir.

Endometriozis ayrıca döllenmiş yumurtanın tutunmasını da bozarak rahim zarını etkileyebilir. Bu durum aynı zamanda doğurganlığı sperm veya yumurtaya zarar verme gibi şekillerde etkilemektedir.

Endometriozisin en bilinen belirtileri şunlardır:

  • Ağrılı adet
  • Ağrılı cinsel ilişki
  • Adet öncesinde hissedilen karın ağrısı
  • Sırt ağrısı
  • Büyük tuvalet sırasında ağrı olması

Rahim veya Servikal Nedenler

Bazı uterin veya servikal nedenler embriyonun tutunmasını etkileyerek ya da düşük yapma olasılığını artırarak doğurganlığı etkileyebilir:

  • Rahimde iyi huylu polipler veya tümörler (fibroidler veya myomlar) olabilir. Bunlardan bazıları fallop tüplerini tıkayabilir veya doğurganlığı etkileyebilir. Buna karşın, fibroidleri veya polipleri olan birçok kadın hamile kalmaktadır.
  • Endometriozis uterusta enflamasyon, çocuk oluşumunu engelleyebilir.
  • Doğumdan kaynaklanan, anormal şekilli uterus gibi uterus anomalileri, problemlerin hamile olmaya ya da hamile kalınmasına engel olabilir.
  • Servikal darlığı, serviksin daralması, kalıtsal bir malformasyon veya serviks hasarı yine aynı şekilde kısırlığı tetikleyebilir.
  • Bazen serviks, spermin servikste uterusa girmesine izin vermek için en iyi mukus tipini üretemez. Bu durum da yine ksırılık ile sonuçlanabilir.

Açıklanamayan Kısırlık

Bazen kısırlığın nedeni hiçbir zaman bulunamaz. Her iki partnerdeki birkaç küçük faktörün bir kombinasyonu açıklanamayan kısırlık sorunlarına neden olabilir. Belirli bir cevap alamamak sinir bozucu olsa da, bu sorun zamanla kendiliğinden de düzelebilir. Ancak kısırlık için tedaviyi geciktirmemeniz sizin avantajınıza olacaktır.

Kısırlığı Tetikleyen Risk Faktörleri

Aşağıdakiler bazı etmenler sizi daha kısırlık riski grubuna sokabilir:

  • Yaş: Bir kadının yumurtalarının kalitesi ve miktarı, yaş ilerledikçe düşmeye başlar. 30’lu yılların ortalarında, folikül kaybı  daha düşük kalitede yumurtaların üretilmesine neden olur. Ve bu düşük yapma riskini arttırır.
  • Sigara içmek: Serviksinize ve fallop tüplerinize zarar vermenin yanı sıra, sigara kullanımı düşük ve ektopik gebelik riskinizi arttırır. Ayrıca yumurtalıklarınızı yaşlandırmak ve yumurtalarınızı erken tüketmek için kendi ellerinizle yapabileceğiniz en kötü şeydir. Doğurganlık tedavisine başlamadan önce sigarayı bırakın.
  • Kilo:. Fazla kilolu olmak veya obezite normal yumurtlamayı etkileyebilir. Sağlıklı bir vücut kitle indeksine ulaşmak , ideal kiloya kavuşmak yumurtlama sıklığını ve gebelik olasılığını artırabilir.
  • Cinsel geçmiş: Klamidya ve bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklar fallop tüplerine zarar verebilir. Korunmasız olarak birden fazla partnerle ilişkiye girmek, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riskini daha sonra doğurganlık sorunlarına neden olabilecek şekilde artırır.
  • Alkol: Günde bir bardaktan fazla alkollü içecek tüketmemeye özen gösterin.

Kısırlığı Önleme ve Doğal Tedavi Yöntemleri

Kadınlarda kısırlık tedavisi için çözüm yolları mevcuttur. Yakında veya gelecekte hamile kalmayı düşünen bir kadınsanız, aşağıdaki durumlarda normal doğurganlık şansınızı artırabilir kısırlığı evde tedavi edebilirsiniz:

  • Normal bir kiloya sahip olun: Fazla kilolu ve az kilolu kadınlar yumurtlama bozuklukları açısından yüksek risk altındadır. Kilo vermeniz gerekirse, orta derecede egzersiz yapın. Haftada beş saatten fazla süren kuvvetli, yoğun egzersiz, yumurtlamada azalma ile ilişkilendirilmiştir.
  • Sigarayı bırakın: Tütünün doğurganlık üzerinde birçok olumsuz etkisi vardır, genel sağlığınızdan ve fetüsün sağlığınızdan bahsetmeyin. Sigara içiyorsanız ve hamileliği düşünüyorsanız, şimdi istifa edin.
  • Alkolden uzak durun: Ağır alkol kullanımı doğurganlığın azalmasına neden olabilir. Ve herhangi bir alkol kullanımı gelişmekte olan fetüsün sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Hamile kalmayı planlıyorsanız, alkolden uzak durun ve hamileyken alkol almayın.
  • Stresi azaltın: Bazı çalışmalar psikolojik stres yaşayan çiftlerin kısırlık tedavisi sırasında veya normal zamanlarda daha çok stres yaptıklarını göstermiştir. Yapabiliyorsanız, hamile kalmaya çalışmadan önce hayatınızdaki stresi azaltmanın bir yolunu bulun.
  • Kafeini sınırlayın: Araştırmalar, kafein alımının günde 200 miligramın üzerinde alınmasının gebe kalma imkanınızı azalttığını göstermektedir. Bu miktar günde yaklaşık bir ila iki bardak hazır kahve demektir.

Doğurganlığı Artırıcı Yöntemler

Doğurganlığı arttırmanın yolları arasında bazı şifalı bitkilerden alabileceğiniz bileşenler, doğurganlığı artıran çaylar içerisinde bulunan vitamin ve mineraller veya doktorunuz kontrolünde önerilebilecek yumurtlamayı artıran ilaçlar olabilir.

İşte yumurta kalitesini ve doğurganlığı artırmanın yolları:

  • Önce güvenlik: Doğurganlığı olumsuz etkileyebilecek zararlı kimyasallara sahip böcek ilaçlarına, boyalara ve diğer ürünlere maruz kalmaktan kaçının.
  • Dengeli bir diyet ve doktor önerisinde takviyeler: C, E, B12 vitaminleri, folik asit, selenyum, çinko ve doğru miktarlarda karotenoid likopen içeren vitamin ve minerallerin tümü doğurganlık için faydalıdır. Kadınlar gebe kalmaya çalışmadan önce ve hamilelik sırasında bazı doğum kusurları riskini azaltmak için folik asit kullanmalıdır.
  • Akupunktur: IVF fertilizasyonu deneyen kadınlar, üreme organlarına kan tedarikini artırabilen ve stresi azaltabilen akupunkturu denemek isteyebilirler. Akupunktur ayrıca sperm kalitesini olumlu yönde etkileyebilir. (6)
  • Alternatif tıp: Geleneksel Çin Tıbbı (GÇT) doğurganlığa yardımcı olma konusunda iyi bir geçmişe sahiptir. GÇT kısırlığı bir enerji akışı sorunu olarak görür ve akupunktur, şifalı bitkiler ve diğer teknikleri tedavi olarak kullanır.
  • Sağlıklı bir kiloya ulaşın ve koruyun: Fazla kilolu veya az kilolu olmak, kadınlarda yumurtlamayı , erkeklerde sperm sayısını etkileyebilir.
  • Yaşam tarzı seçimlerini düşünün: Sigara içen, alkol kullanan veya bazı ilaçları kullanan erkeklerin sperm sayısı ve kalitesi daha düşük olabilir. Sigara dumanı ve kafein de kadınlarda doğurganlığı azaltabilir.
  • Stres yönetimi. Doğurganlık sorunları stresi ve depresyonu artırabilir. Bu da doğurganlığı olumsuz yönde etkileyebilir. Meditasyon, rehberli görüntü ve nefes çalışmaları gibi zihin-beden tekniklerini uygulamaya çalışın.

Bu yöntemleri uyguladıktan sonra doğurganlık testlerinden de yararlanabilirsiniz. Bir doğurganlık testinde adet kanamasının ikinci, üçüncü veya dördüncü günü kanda FSH ve östradiol hormonlarına bakılır. Bu testlere ihtiyacınız olup olmadığını doktorunuzla görüşmeniz en sağlıklısı olacaktır.

Kaynaklar

  • Kısırlık. memorial.com.tr/saglik-rehberleri/kisirliga-yol-acan-ciddi-bir-problem-endometriozis-hastaligi/. (2018).
  • Infertility. drweil.com/health-wellness/body-mind-spirit/pregnancy-fertility/infertility/. (2019).
  • Infertility. healthline.com/health/infertility. (2019).
  • Genital Tüberküloz. klimik.org.tr/wp-content/uploads/2012/02/982011124712-Tayfun_Alper.pdf. (2019).

YORUM YAPABİLİRSİNİZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı giriniz