İlk Yardımda Temel Yaşam Desteği Suni Teneffüs Nasıl Sağlanır?

temel yaşam desteği

Temel yaşam desteği (CPR) birinin nefes almaması veya kalp atışının durduğu kalp krizi veya boğulma gibi birçok acil durumda kalp masajı suni solunum gibi müdahalelerin gerekli olduğu ilaç kullanmadan yapılan hayat kurtarıcı bir tekniktir. Cpr nedir sorusunun cevabı bu hayat kurtaran tekniktir. İstanbul il sağlık müdürlüğü temel yaşam desteğini sağlarken eğer çevrede biri var ise hemen 112’yi aratmalarını, fakat boğulma ve travma durumlarında ise ilk yardımcı yalnız ise 5 tur temel yaşam desteği yaptıktan sonra (30/2= 1 tur) kendisinin yardım çağırmasını önermektedir. (1)

İlk yardımın amaçları hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak ve yaşamsal fonksiyonların devam etmesini veya iyileşmesini sağlamaktır.

Amerikan kalp sağlığı derneği ise eğitimsiz herkesin veya tıp personelinin, bu ilk yardım müdehalesini gerekli yerlerde yapmalarını önermektedir. (2)

Bilginizden ve yeteneklerinizden emin değilseniz veya yanlış birşey yapacağınızı düşünerek korkuyorsanız, o an birşey yapmanın hiçbir şey yapmamaktan çok daha iyi olabileceğini de unutmamak gerekir.

Bir şey yapmakla hiçbir şey yapmamak arasındaki fark birinin hayatına mal olabilir.

Peki ilk yardım nasıl yapılır?

İşte temel yaşam desteği uygulamaları için tavsiyeler:

  • Eğitimsizseniz: İlk yardım suni solunum eğitimi almadıysanız, yalnızca elleri kullanarak temel yaşam desteğini sağlayın. Bu, sağlık görevlileri gelene kadar dakikada 100 ila 120 kez kesintisiz göğüs basısı anlamına gelir (aşağıda daha ayrıntılı olarak açıklanmaktadır). Hayat öpücüğü denilen suni teneffüsü denemenize gerek olmayabilir. (1 dakika 60 saniye, 5 dakika 300 saniye eder)
  • Eğitimliyseniz: Yeteneklerinizin farkında, ilk yardım eğitim almış ve kendinize güveniyorsanız, önce nabız ve solunum olup olmadığını kontrol etmelisiniz.  10 saniye içinde solunum veya nabız belirtisi alamıyorsanız göğüse bası uygulamaya başlayabilirsiniz. Bak dinle hisset şeklinde iki adet hayat öpücüğü verdiğiniz kişinin ağzına nefes vermeden önce temel yaşam desteğini 30 göğüs kompresyonuyla başlatın.
  • Eğitimli ama unuttuysanız: Daha önce ilkyardım eğitimi aldıysanız ancak yeteneklerinizden emin değilseniz, o zaman dakikada 100 ila 120 oranında göğüs kompresyonu yani göğüs basısı yapın.

Yukarıdaki tavsiyeler yetişkinler için geçerlidir. Ayrıntılar aşağıdaki temel yaşam desteği video çalışmasında açıklanmıştır.

Nefes alamama gibi boğulmalarda ilk yardım desteği daha kesin tıbbi tedavi ve normal bir kalp ritmini geri kazanana kadar beyne ve diğer hayati organlara akan oksijenli kanın iletimini sağlayabilir.

Kalp durduktan kaç dakika sonra beyin ölümü gerçekleşir?

Kalp durduğunda, oksijenli kan eksikliği sadece birkaç dakika içinde beyin hasarına neden olabilir.

Bir kişinin yaşamsal fonksiyonları sekiz ila 10 dakika içerisinde durma safhasına gelebilir.

Temel Yaşam Desteğine Başlamadan Önce

İlk yardım suni solunuma başlamadan önce, şunları kontrol etmelisiniz (3):

  • Çevre insan için güvenli midir?
  • Kişi bilinçli mi yoksa bilinçsiz mi?
  • Kişi bilinçsiz görünüyorsa, omzuna hafifçe vurun veya sallayın ve yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun.
  • Eğer kişi cevap vermezse ve etrafta müsait bir kişi varsa, o kişiye 112’i aramasını söylemeli ve temel yaşam desteğine başlamalısınız.
  • Yalnızsanız ve bir telefona hemen erişebiliyorsanız, suni solunuma başlamadan önce 112’yi aramanız ve hoparlöre almanız önerilmektedir.

Hayat Kurtarma Zincirinde İlk Yardımın ABC’si

İlk yardımın ABCsi: Önce bilinç kontrol edilmelidir, bilinç kapalı ise:

A: Hava yolu açıklığının sağlanması ve rahat nefes alıp vermeyi kolaylaştırmak,

B: Solunumun olup olmadığının kontrol edilmesi,

C: Nabız olup olmadığının değerlendirilmesi.

Bası: Kan dolaşımını tekrar sağlayın

  1. Kişiyi sırtına sağlam bir yüzeye gelecek şekilde yerleştirin.
  2. Kişinin boynu ve omuzlarının yanında diz çökün.
  3. Bir elinizin ortasını kişinin göğsünün ortasına, meme uçlarının arasına yerleştirin. Diğer elinizi elinizin üzerine yerleştirin. Dirseklerinizi düz tutun ve omuzlarınızı doğrudan ellerinizin üzerine ağırlık verecek şekilde düz tutun.
  4. Göğsü en az  5 santimetre olacak şekilde bastırırken (sıkıştırırken), üst vücut ağırlığınızı (sadece kollarınızı değil) kullanın. Dakikada 100 ila 120 sıkıştırma hızında sertçe bastırın.
  5. CPR’de ilk yardım eğitimi almadıysanız, hareket belirtileri olana veya acil tıbbi personel devralana kadar göğüs kompresyonlarına devam edin. İlk yardım eğitimi almışsanız, hava yolunu açmaya ve nefes almayı kurtarmaya devam edin.

Havayolu: Soluk yolunu açın

CPR ilk yardım almışsanız ve 30 göğüs kompresyonu gerçekleştirdiyseniz, baş eğme, çene kaldırma manevrasını kullanarak kişinin hava yolunu açın. Avucunuzu kişinin alnına koyun ve yavaşça geriye doğru eğin. Sonra diğer elinizle, hava yolunu açmak için çeneyi yavaşça ileri doğru kaldırın.

Nefes: Kişiye nefes verin

Hayat öpücüğü ağızadan ağıza yapılır ve ağız ciddi şekilde yaralanırsa veya açılamazsa, ağızdan buruna solunum olabilir.

  1. Hava yolu açıkken (başa eğme, çene kaldırma manevrası kullanarak), ağızdan ağıza nefes almak için kapalı olan burun deliklerini sıkın ve kişinin ağzını kendinizle kapatın.
  2. İki nefesi vermeye hazırlanın. İlk kurtarma nefesini verin – bir saniye sürecek – ve göğsün yükselip yükselmediğini görmek için izleyin. Yükselirse, ikinci nefesini verin. Göğüs kalkmazsa, başa eğme, çene kaldırma manevrasını tekrarlayın ve ardından ikinci nefesini verin. İki kurtarma nefesini izleyen 30 göğüs basısına başlayın. Çok fazla nefes almamaya veya çok fazla güçle nefes vermemeye dikkat edin.
  3. Oksijen ve kan dolaşımını sağlamak için göğüs basılarına devam edin.
  4. Hareket belirtileri veya acil tıbbi personel gelene kadar CPR yani temel yaşam desteğine devam edin.

Çocuklarda Kalp Masajı Nasıl Yapılır?

Ergenlik çağından 1 yaşına kadar olan bir çocuğa CPR verme prosedürü esas olarak bir yetişkin için olanla aynıdır. Harvard üniversitesi tıp yayınları aynı zamanda bir çocuk üzerinde CPR yapmak için aşağıdakileri önerir (4):

1. Kişinin sert, düz bir yüzey üzerinde durduğundan emin olun. Hava yolunun açık olduğundan emin olmak için ağzına ve boğazına bakın. Bir nesne varsa, baş ve işaret parmağinızı kullanacak şekilde 2 parmağınızla almayı deneyin (varsa tek kullanımlık cerrahi eldivenler kullanın). Başarısız olursa ve nesne hava yolunu tıkıyorsa Heimlich manevrasını uygulayın. Kusma olursa, kişiyi kendi tarafına çevirin ve iki parmağınızla ağzınızı açın. Kişinin ısırması veya nöbet geçirmesi durumunda parmağınızı ağzınıza sokmayın.

2. Hava yolunu açmak için kafayı hafifçe geriye eğin. Çeneyi ileri doğru çekmek için yukarı doğru baskı uygulayın.

3. Burun deliklerini baş ve işaret parmağıyla kapatıp sıkın. Ağzınızı, kişinin ağzının üzerine sıkıca yerleştirin. Varsa bir ağızlık kullanın. İki hızlı nefes verin ve kişinin göğsünün yükselmesini izleyin.

4. Burun deliklerini serbest bırakın. Kişiyi inceleyin, nefes verirken göğsünün inip inmediğine bakın. Nefes seslerini dinleyin. Yanağınızdaki kişinin nefesini hissedin. Eğer kişi kendi başına nefes almaya başlamazsa, işlemleri sağlık görevlileri gelene kadar tekrarlayın. Çocuk hareket edene veya yardım gelene kadar bırakmayın.

Bası Uygulama: Kan dolaşımını tekrar sağlayın

Yalnızsanız ve çocuğun boğuluyor olduğunu görmediyseniz, çocuğa beş kez kompresyon ve nefes verin – bu 9 dakika veya 112’yi aramadan önce yaklaşık iki dakika sürmelidir.

Yalnızsanız ve çocuğun boğulmak üzere olduğunu gördüyseniz, 112’yi arayın ve temel yaşam desteğine başlayın.

  1. Çocuğu sırtına sağlam bir yüzeye koyun.
  2. Çocuğun boynu ve omuzlarının yanında diz çökün.
  3. Göğüs kompresyonları yapmak için iki el ya da çocuk çok küçükse sadece bir elinizi kullanın. Göğsünü yaklaşık 5 cm içeri doğru sıkıştırın. Çocuk bir ergen ise, göğsün üzerinden en az 5 santimetreen fazla 6 santimetre olacak şekilde içeri doğru bastırın. Dakikada 100 ila 120 sıkıştırma hızında sertçe itin.
  4. İlk yardım eğitimi almadıysanız, hareket belirtileri olana veya acil tıbbi personel devralana kadar göğüs kompresyonlarına devam edin. CPR’de eğitim almışsanız, hava yolunu açmaya ve nefes almayı sağlayarak kurtarmaya devam edin.

Havayolu: Soluk yolunu açın

  • İlk yardım eğitimi almış ve 30 göğüs kompresyonu gerçekleştirdiyseniz, baş eğme, çene kaldırma manevrasını kullanarak çocuğun hava yolunu açın. Avucunuzu çocuğun alnına koyun ve yavaşça geriye doğru eğin. Sonra diğer elinizle, hava yolunu açmak için çeneyi yavaşça ileri doğru kaldırın.

Nefes alma: Çocuğa nefes verin

Yetişkinler için kullanılan aynı sıkıştırma nefesi oranını kullanın: çocuklarda solunum sayısı 30 kompresyon ardından iki nefestir. Bu bir döngüdür.

  1. Hava yolu açıkken (başa eğme, çene kaldırma manevrası kullanarak), ağızdan ağıza solunum için kapalı olan burun deliklerini sıkın ve çocuğun ağzını kendinizle kapatın ve sızdırmazlık sağlayın.
  2. İki kurtarma nefesi vermeye hazırlanın. İlk nefesi üfleyin- bir saniye sürecek – ve göğsün yükselip yükselmediğini görmek için bak dinle hisset yapın. Yükselirse, ikinci nefesi verin. Göğüs kalkmazsa, baş eğme, çene kaldırma manevrasını tekrarlayın ve ardından ikinci nefesi verin. Çok fazla nefes almamaya veya çok fazla güçle nefes üflememeye dikkat edin.
  3. İki nefesten sonra hemen bir sonraki göğüs basısı ve nefes üfleme döngüsüne hemen başlayın. CPR yapan iki kişi varsa, 15 nefes ve ardından iki nefes uygulayın.

Bebeklerde Kalp Masajı – Temel Yaşam Desteği Nasıldır?

4 haftalık ve daha büyük bir bebekte CPR yapmak yetişkinlerden farklıdır. Bebeklerde görülen kalp durmalarının çoğu boğulma veya tıkanma gibi oksijen eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Bebeğin kalbinin durması durumunda bu uygulamalar yapılmalıdır. Bebeğin hava yolu tıkanıklığı olduğunu biliyorsanız, boğulma için ilk yardım uygulayın. Bebeğin neden nefes almadığını bilmiyorsanız, suni teneffüs yapın.

Temel yaşam desteğine başlamak için önce durumu inceleyin. Bebeği okşayarak hareket veya tepki şeklinde bir cevap almaya çalışın, ancak bebeği sallamayın.

Cevap yoksa, 1 yaşın altındaki bir bebek için aşağıdaki temel yaşam desteği prosedürlerini uygulayın (4 haftalık altı yeni doğanlar hariç) ve yardım çağrısını aşağıdaki şekilde yapın:

  • Tek kurtarıcı sizseniz ve bebeğin boğuluyor olduğunu görmediyseniz 112’i aramadan önce iki dakika temel yaşam desteğini yapın (yaklaşık beş döngü). Bebeğin boğuluyor olduğunu gördüyseniz, kalp masajına başlamadan önce 112’yi arayın ve daha sonra suni solunuma başlayın.
  • Başka bir kişi varsa, o kişiye derhal 112’yi arayarak yardım çağırmasını söyleyin.

Bası Uygulama: Kan dolaşımını tekrar sağlayın

  1. Bebeği sırtına masa gibi sağlam, düz bir yüzeye yerleştirin. Düz zeminde işlemler uygulanacaktır.
  2. Bebeğin meme uçları arasına çizilen yatay bir çizgi hayal edin. Bir elin iki parmağını göğüs uçları arasında hayal ettiğiniz bu çizginin ortasına getirin ve bu bölgenin hemen altına işaret ve orta parmağınızı  birbirine yan yana bitiştirerek silah yapar şeklide yerleştirin.
  3. Göğsü hafifçe yaklaşık  4 santimetre içeri doğru itin.
  4. Oldukça hızlı bir ritimde pompalarken yüksek sesle sayın. Dakikada 100 – 120 sıkıştırma oranında pompalamanız gerekir.

Havayolu: Soluk yolunu açın

  • 30 kompresyondan sonra, çeneyi bir elinizle kaldırıp diğer elinizle alnını aşağı bastırarak kafayı yavaşça geriye doğru eğin.

Nefes Alma: Bebek için nefes

  1. Bebeğin ağzını ve burnunu ağzınızın içine glecek şekilde kapatın.
  2. İki kurtarma nefesi vermeye hazırlanın. Bebeğinizin ağzına bir kez yavaşça nefes alıp nefes vermek için bir kez yavaşça yumuşak hava püskürmeleri sağlamak için ağız dolusu havayı yanaklarınızı kullanarak verin. (Yetişkinlerden farklı olarak daha az hava) Bebeğin göğsünün yükselip yükselmediğini bak dinle hisset şeklinde izleyin. Oluyorsa, ikinci bir kurtarma nefesi daha verin. Göğüs kalkmazsa, başa eğme, çene kaldırma manevrasını tekrarlayın ve ardından ikinci nefesi verin.
  3. Bebeğin göğsü hala yükselmiyorsa, göğüs basınlarına devam edin.
  4. Her 30 göğüs kompresyonundan sonra iki nefes verin.
  5. Siz bebekle tek başjınıza iseniz 112’yi arayıp yardım çağırmadan önce yaklaşık iki dakika CPR yani temel yaşam desteki kalp masajı uygulamalarını yapın.
  6. Yaşam belirtileri görene veya sağlık personeli gelene kadar devam edin.

Eğer halen tereddütleriniz varsa sağlık bakanlığının vermiş olduğu bu ilk yardım kitabını okuyabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü. İlk Yardım.  http://www.istanbulsaglik.gov.tr/ahweb/belge/ilk_yardim/temel_yasam_destegi.pdf
  2. American Heart Association. https://eccguidelines.heart.org/index.php/circulation/cpr-ecc-guidelines-2/part-11-pediatric-basic-life-support-and, https://eccguidelines.heart.org/index.php/guidelines-highlights/, 
  3. Neumar RW.  (2015)
  4. Torrey SB. Pediatric basic life support for health care providers. https://www.uptodate.com/contents/search. Accessed Dec. 14, 2017.

YORUM YAPABİLİRSİNİZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı giriniz